Autisme
Hier lees je wat autisme kan betekenen in het dagelijks leven.
In mijn begeleidingstrajecten kan ik je helpen om hiermee om te gaan en om de sterke kanten hiervan in te zetten.
Autisme is geen schaal van 'licht tot zwaar', maar werkt eerder als een mengpaneel in een muziekstudio.
Ieders schuifjes staan net anders afgesteld.
Wat is autisme ?
In algemene, menselijke begrippen kun je autisme het beste omschrijven als een brein dat informatie anders filtert, verwerkt en ordent.
Het is geen defect of een lijst met tekortkomingen, maar een besturingssysteem dat simpelweg anders is afgesteld dan dat van de meerderheid.
In het dagelijks leven
Intenser filter De buitenwereld komt directer binnen. Prikkels zoals licht, geluid, sfeer of details worden minder automatisch naar de achtergrond gedrukt. Dit kost extra energie. Het filteren van al die indrukken gebeurt bewust in plaats van automatisch.
Communicatie Voorkeur voor helderheid. Geen dubbele bodems, maar zeggen wat je bedoelt. Eerlijk en direct. Sociale codes en ongeschreven regels voelen soms onlogisch of overbodig. Praten over gedeelde passies (diepe verbinding) werkt vaak beter dan koetjes en kalfjes.
Behoefte aan voorspelbaarheid Vastigheid geeft rust. Patronen en routines helpen om de dag overzichtelijk te houden. Schakelen kost tijd. Onverwachte veranderingen vragen om een snelle mentale reorganisatie, wat vermoeiend is.
Focus en specialisatie Diepe duik in interesses. Het vermogen om volledig op te gaan in een specifiek onderwerp. Oog voor detail. Zaken zien of patronen herkennen die anderen compleet missen.
Gevoeligheid Prikkels kunnen heel intens binnenkomen (overgevoeligheid), maar het omgekeerde komt ook vaak voor. Bij ondergevoeligheid voelt iemand juist minder snel pijn, kou of honger, of zoekt iemand juist actief harde geluiden en felle lichten op (prikkelzoekend gedrag).
Emotionele regulatie en stress Gevoelens en stress kunnen zich ongemerkt opstapelen tot een hoge interne spanning. Het tijdig aanvoelen van de eigen grenzen is soms lastig. Hierdoor kan een reactie op overbelasting heel plotseling komen, in de vorm van totale uitputting (meltdown/shutdown) of juist intense onrust.
Sociale relaties en interactie De behoefte aan contact is er zeker, maar de dynamiek in groepen kost veel energie. Sociale interactie verloopt het fijnst in een veilige één-op-één setting. Vriendschap en verbinding ontstaan vooral door oprechte gelijkwaardigheid, loyaliteit en gedeelde interesses, in plaats van oppervlakkig contact.
Motoriek Bewegingen, balans of de fijne motoriek (zoals schrijven of knutselen) vragen soms om een meer bewuste aansturing van het brein. Ook herhalende of ritmische bewegingen (zoals friemelen of ijsberen) komen voor. Dit gebeurt vaak automatisch om spanning in het lichaam te reguleren en rust te vinden.
Het anders filteren van informatie brengt unieke talenten met zich mee.
Denk aan een ijzersterk analytisch vermogen, een grote originaliteit in oplossingen en een diepe loyaliteit.
De enorme focus en het oog voor detail zorgen ervoor dat projecten met grote nauwkeurigheid en passie worden volbracht.
Wat als je autisme hebt?
Neurodiversiteit
Iedereen is anders. Of je nu neurotypisch bent of neurodivergent, ieder mens heeft zijn eigen talenten en manieren van functioneren.
De term neurodiversiteit ontstond in de jaren negentig en werd eerst gebruikt voor autisme.
Inmiddels vallen daar ook andere diagnoses onder, zoals ADHD, dyslexie, hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit.
De term laat zien dat er niet één standaardbrein bestaat, maar dat er verschillende manieren zijn waarop mensen de wereld ervaren en vormgeven.
Talenten én uitdagingen
Mensen met een andere breinbedrading kunnen juist uitblinken in creativiteit, het leggen van verbanden of het zien van complexiteit.
Ook eigenschappen als motivatie, focus, autonomie en empathisch vermogen spelen vaak een grote rol.
Deze talenten versterken elkaar, maar kunnen soms ook botsen, waardoor het dagelijks leven uitdagingen met zich meebrengt.
Waarom school en werk soms lastig zijn
Op school en op de werkvloer kan neurodiversiteit soms lastig zijn.
Denk aan volle klaslokalen, lokaalwisselingen, roosterwijzigingen, drukke kantoortuinen, lange vergaderingen of snelle veranderingen in opdrachten en taken.
Voor veel mensen met autisme of andere vormen van neurodivergentie zijn dit omstandigheden die veel energie kosten.
Toch betekent dit niet dat je minder waardevol bent: juist in een omgeving die rekening houdt met jouw manier van werken, kun je jouw sterke kanten volop inzetten.
Een natuurlijke variatie
Neurodiversiteit betekent dat anders denken en voelen een natuurlijke variatie is, geen uitzondering.
Ongeveer één op de vijf mensen is neurodivergent, waaronder mensen met autisme.
Dit vraagt om erkenning en begrip, zodat iedereen de ruimte krijgt om talenten te benutten en zich verbonden te voelen.
“Sinds ik weet hoe autisme werkt, vallen puzzelstukjes op hun plek.”
Amber (42), partner van Johan (46)
Autisme herkennen
Autisme laat zich zien in hoe iemand contact maakt en reageert op anderen.
Denk aan het wachten op je beurt, samen spelen of het begrijpen van lichaamstaal en oogcontact.
Voor iemand met autisme kan dit soms anders verlopen, waardoor het contact niet altijd vanzelf gaat.
Iemand op het autisme spectrum kan het moeilijk vinden om:
-
oogcontact te maken,
-
direct te reageren op wat je net zei,
-
grapjes te begrijpen,
-
gepaste grapjes te maken,
-
de sfeer in de kamer te voelen,
-
gezichtsuitdrukkingen te interpreteren,
-
soepel te schakelen,
-
prikkels te filteren,
-
af te stemmen op de ander,
-
empathisch te reageren, etc.
En bedenk, ieder persoon is uniek en er is geen sprake van een vaststaand profiel dat op iedereen past.
Maar iemand met autisme kan sterk zijn in:
-
herkennen van patronen en kleine veranderingen,
-
diep focussen op een taak,
-
eerlijk, direct en betrouwbaar communiceren,
-
loyaal zijn,
-
creatief denken,
-
zorgvuldig werken,
-
een groot rechtvaardigheidsgevoel hebben,
-
specialistische kennis opbouwen,
-
rust creëren door structuur en regelmaat in te bouwen,
-
logisch denken,
-
praktisch zijn,
-
geen woorden maar daden,
-
gevoelig zijn, etc.
Uniek
Iedere persoon met autisme is uniek, en de manier waarop het zichtbaar wordt verschilt.
We begrijpen steeds meer dat de kenmerken zoals we die jaren hebben gehanteerd niet altijd passend zijn terwijl iemand wel binnen het autisme spectrum kan vallen.
Bij mensen die ouder zijn en bij vrouwen wordt de diagnose vaak laat gesteld omdat zij in hun leven goed zijn geweest in het maskeren van de typische kenmerken van autisme.
Maar na verloop van tijd kan het zijn dat je vastloopt door:
-
overprikkeling en vermoeidheid,
-
relaties, werk en ouderschap die nieuwe druk geven waardoor oude coping niet meer werkt,
-
moeite hebben met balans houden tussen werk, gezin en sociale verwachtingen
-
een hoge interne druk die voortkomt uit perfectionisme,
-
het hebben van moeite om grenzen aan te geven
-
en daardoor een verhoogde behoefte hebben aan duidelijkheid, rust en voorspelbaarheid.
Je ziet, er zal heel wat kenmerken die je zou kunnen herkennen bij jezelf of bij een ander.
In onze gesprekken zal de focus liggen op hoe je hiermee om kunt gaan.
“Het voelt alsof ik mijn kind opnieuw leer kennen.”
Gregory (36), vader van Deborah (10)
Omgaan met een kind met autisme
Breed spectrum
De ene vorm van autisme is de andere niet.
Iedereen verwerkt informatie anders, dus ook de manier waarop je je kind benadert verschilt per persoon.
Empathie & emoties
Inleven in de ander is soms moeilijk.
Niet omdat je kind geen gevoel heeft maar omdat het herkennen, begrijpen en koppelen van emoties aan gedrag ingewikkeld kan zijn. kind kan emoties anders tonen dan je verwacht.
Dat vraagt om geduld, uitleg en veiligheid.
Puzzeltijd
Kinderen met autisme hebben vaak meer tijd nodig om informatie te ordenen.
Waar anderen automatisch verbanden leggen, moet jouw kind puzzelstukjes eerst een plek geven.
Daarom helpt het om:
-
informatie kort en concreet te houden
-
geen spreekwoorden of figuurlijke taal te gebruiken
-
te checken of je kind het begrepen heeft
Opdrachten en veranderingen in de planning
Veranderingen kunnen lastig zijn. Niet omdat je kind niet wil,
maar omdat het brein tijd nodig heeft om te schakelen.
Je kunt helpen door opdrachten altijd te geven met deze vijf elementen:
"We gaan zo eten. De tafel kan gedekt worden."
Stap 1
Wanneer
.. nu graag ..
Stap 2
Stap 3
Wie
"Kom mij even helpen Bas ..
Waar
Hier in de keuken..
Stap 4
Hoe
.. pak je drie borden uit de kast en die zet je op de eettafel. 1 op tafel bij de plek van mama, 1 bij de plek van papa en 1 bij jouw plek.
Stap 5
Wat
.. met het dekken van de tafel.
De volgorde kan soms anders zijn.
Als alle vijf elementen aan bod komen, is de opdracht/vraag helder.
En geef een 'heads up' door puzzeltijd te geven:
"Over vijf minuten wil ik dat je ... gaat doen."
“Acceptatie en communicatie, sindsdien gaat het een stuk beter.”
Saskia (54)
Omgaan met een partner met autisme
Gelukkig is het niet altijd zo ingewikkeld als op deze foto...
Een relatie met iemand met autisme vraagt om een andere manier van afstemmen.
Autisme beïnvloedt hoe iemand communiceert, prikkels verwerkt en signalen oppikt en dat kan misverstanden of afstand geven, ook als er liefde genoeg is.
Door duidelijk te communiceren, structuur te bieden en oog te hebben voor gevoeligheden, ontstaat er ruimte voor verbinding.
Kleine rituelen of vaste momenten helpen om nabijheid te ervaren.
Wanneer beide partners leren kijken naar elkaars sterke kanten, namelijk eerlijkheid, trouw en stabiliteit, kan een relatie juist groeien.
Met respect en openheid ontstaat balans waarin jullie allebei tot je recht komen en waarin jullie een diepe connectie kunnen ervaren.
Hoe kan ik beter communiceren met mijn partner?
Wees duidelijk en concreet. Vermijd hints en benoem wat je nodig hebt.
Dat geeft rust en voorkomt misverstanden.
Hoe ga ik om met veranderingen in ons dagelijks leven?
Structuur en voorspelbaarheid zijn belangrijk.
Bespreek veranderingen vooraf en maak afspraken, zodat jullie beiden meer balans ervaren.
Wat kan ik doen als ik me eenzaam voel in de relatie?
Het helpt om steun te zoeken buiten de relatie, bijvoorbeeld bij vrienden, familie of een professional.
Tegelijk kun je samen kijken naar manieren om kleine, betekenisvolle momenten van nabijheid te creëren.